Umowa majątkowa małżeńska jest to umowa zawierana w formie aktu notarialnego pomiędzy małżonkami, mająca na celu wprowadzenie odmiennego niż ustawowy majątkowego ustroju małżeńskiego - zgodnie z przepisami polskiego prawa małżonków po ślubie łączy ustawowa wspólnota majątkowa. Możliwe jest także zawarcie takiej umowy przed ślubem przez przyszłych małżonków (wtedy taka umowa nazywana jest intercyzą).

Na skutek zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej, małżonkowie mogą rozszerzyć małżeński ustrój majątkowy lub też go ograniczyć poprzez wyłączenie z niego konkretnych składników majątkowych, a także mogą ustanowić rozdzielność majątkową oraz rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Jeżeli umowa zawierana jest przed zawarciem związku małżeńskiego, zaczyna obowiązywać ona od momentu ślubu.

Zakres rozszerzenia wspólności ustawowej lub jej ograniczenia zależy od woli stron, jednakże Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje pewne ograniczenia (przykładowo nie można włączyć do wspólnego majątku przedmiotów, które jeden z małżonków uzyskał w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny – taka regulacja ma na celu ochronę swobody decyzji darczyńcy i testatora). Małżeńska umowa majątkowa nie może też kształtować stosunków majątkowych pomiędzy małżonkami w sposób, który byłby sprzeczny z zasadami prawa rodzinnego i zasadami współżycia społecznego, zwłaszcza nie może prowadzić do naruszenia zasady równouprawnienia małżonków. Na przykład niedopuszczalne jest wyłączenie ze wspólności pobranego wynagrodzenia za pracę i dochodów z innej działalności zarobkowej jednego z małżonków, a objęcie wspólnością takiego wynagrodzenia i dochodów drugiego małżonka.

Małżonkowie, którzy pozostają w umownym ustroju majątkowym, mogą - w drodze zmiany umowy - ustanowić ustrój wspólności ustawowej.

Umowa majątkowa małżeńska może dotyczyć także rozdzielności majątkowej. W takim przypadku, jeżeli została zawarta przed ślubem, powoduje, że każdy z przyszłych małżonków zachowuje po ślubie dla siebie zarówno majątek nabyty przed ślubem jak też nabyty później. Natomiast, jeżeli umowa zostaje zawarta w trakcie trwania małżeństwa, każdy z małżonków zachowuje te składniki majątku, które przypadły mu w drodze podziału majątku wspólnego, a także przedmioty nabyte już po wprowadzeniu rozdzielności. W przypadku ustroju rozdzielności, każdy z małżonków samodzielnie zarządza swoim majątkiem.

Możliwe jest także zawarcie umowy powodującej rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków, czyli wartości, o jaką wzrósł majątek małżonka przez czas trwania umowy. Taki ustrój zapewnia, w razie jego ustania, możliwość żądania przez małżonka, którego dorobek jest mniejszy, wyrównania go przez małżonka, którego dorobek jest większy. Ustrój ten przydatny jest np. w sytuacji, kiedy jeden z małżonków nie zarabia i w żaden sposób nie powiększa swojego majątku osobistego, ale zajmuje się domem i dziećmi, podczas, gdy drugi małżonek pracuje.

Należy jednak pamiętać, iż małżonkowie posiadający odrębność majątkową nie mogą się wspólnie rozliczać przed urzędem skarbowym, co przy dużych różnicach w dochodach męża i żony, najczęściej jest nie opłacalne.

Małżonkowie mają zawsze możliwość zmiany lub rozwiązania umowy majątkowej. Jeżeli zdecydują się na to w czasie trwania małżeństwa to, w razie braku innych postanowień, z chwilą rozwiązania takiej umowy, w ich małżeństwie powstaje wspólność ustawowa.